Μετανάστες και η επίδραση στην κυπριακή οικονομία

Του Δημήτρη Κουρσάρου, Λέκτορας στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου

 

Η μετανάστευση έχει μια παρεξηγημένη επίδραση στις οικονομίες και τα τελευταία χρόνια γίνεται εντονότερη η προσπάθεια περιορισμού της μέσω αυστηρότερων μέτρων. Αν η μετανάστευση δεν είναι επιβλαβείς και αν είναι επιπλέον ευεργετική, τότε γιατί έχει αποκτήσει αυτή την αρνητική φήμη;

Η αλήθεια είναι ότι το εθνικιστικό στοιχείο καμιά φορά δημιουργεί μια αρνητική εικόνα στην ιδέα της μετανάστευσης αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα είναι κυρίως αυυτό της συμπεριφοράς (behavioral). Βασικά η μετανάστευση μπορεί να επιδράσει στην οικονομία με δύο τρόπους. Από τη μια μπορεί να δημιουργήσει επιπλέον ανταγωνισμό σε συγκεκριμένα επαγγέλματα ο οποίος τείνει να μειώσει τους μισθούς. Αυτό μπορεί να μειώσει το βιοτικό επίπεδο των ντόπιων που απασχολούνται στα επηρεαζόμενα επαγγέλματα. Από την άλλη, το φθηνότερο εργατικό δυναμικό επιδρά σαν τεχνολογική ανάπτυξη στη χώρα, αφού η οικονομία παράγει το ίδιο προϊόν με λιγότερο κόστος. Αυτό κρατά το κόστος ζωής στην οικονομία χαμηλό.

Ποιά από τις δύο αυτές αντίθετες επιδράσεις είναι η πιο μεγάλη; Το σημαντικό εδώ είναι ότι η μετανάστευση δεν γίνεται τυχαία. Η επιλογή της χώρας και η μετακίνηση είναι στοχευμένη. Οι μετανάστες μετακινούνται σε μια χώρα όπου υπάρχει ζήτηση για τις υπηρεσίες τους. Αυτό σημαίνει ότι η επίδραση στους μισθούς και η εκτόπιση των ντόπιων από συγκεκριμένα επαγγέλματα είναι μικρή. Από την άλλη η αύξηση στην παραγωγικότητα είναι συνήθως πολύ ευεργετική.

*Γραφικό: Kuran, T., & Sunstein, C. R. (1999). Availability cascades and risk regulation. Stanford Law Review, 683-768.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Για την Κύπρο, τις τελευταίες δεκαετίες η αύξηση στην παραγωγικότητα ήταν μηδαμινή. Εξάλλου πως η τεχνολογία να μειώσει το κόστος του τουριστικού προϊόντος; Αν δεν αντικαταστήσεις μάγειρες, και σερβιτόρους με μηχανές είναι δύσκολο η τεχνολογία να μειώσει σημαντικά το κόστος. Η σημαντική μείωση ήρθε στη Κύπρο από τη χρησιμοποίηση μεταναστών οι οποίοι αύξησαν τη παραγωγικότητα. Με απλά λόγια στην Κύπρο η σούβλα είναι προσιτή γιατί αυτός που φροντίζει τα ζώα είναι μετανάστης, στο σφαγείο δουλεύουν μετανάστες, ο ψήστης και ο μεταφορέας το ίδιο και ο μέσος Κύπριος μπορεί και καταναλώνει φθηνότερα προϊόντα.

Όμως σίγουρα υπάρχουν παραδείγματα ντόπιων που επηρεάζονται από την μετανάστευση και εδώ είναι το πρόβλημα. Συνήθως αν μπορούμε να φανταστούμε κάτι, το θεωρούμε πολύ χειρότερο από κάτι που μπορεί να είναι πιο επώδυνο αλλά πιο αόριστο (availability cascade by Kuran and Sunstein 1999). Η εικόνα του ντόπιου που χάνει τη δουλειά του και ίσως το σπίτι του με τα παιδιά του να φοβούνται για το μέλλον τους είναι μια άσχημη εικόνα που εύκολα έρχεται στο μυαλό μας όταν ακούμε για μετανάστευση και το κλέψιμο επαγγελμάτων από αλλοδαπούς. Η εικόνα όμως αυτή συνδέεται εύκολα με τους μετανάστες, όμως όταν καταναλώνουμε τη παραδοσιακή σούβλα, κανείς μας δεν συνδέει το κόστος της με τους μετανάστες. Η εικόνα του εξαθλιωμένου ντόπιου είναι πολύ δυνατή.

Κάποιος όμως μπορεί να πει το εξής. Μετά την κρίση όπου πολλοί Κύπριοι αναγκάζονται να αναζητήσουν δουλειές τις οποίες παραδοσιακά είχαν μετανάστες, η εκτόπιση των ντόπιων από αλλοδαπούς δεν έχει επιδεινωθεί; Κοιτάξτε το γράφημα πιο κάτω όπου η μπλε γραμμή αποτελεί την μετανάστευση στην Κύπρο και η κόκκινη τη μετανάστευση Κύπριων στο εξωτερικό. Μετά την κρίση η έλευση των αλλοδαπών έχει σταματήσει άρα το υποτιθέμενο πρόβλημα λύνεται από μόνο του και είναι όπως το περιγράψαμε. Οι μετανάστες δεν κινούνται τυχαία αλλά στοχευμένα εκεί που χρειάζονται όπως κάθε συντελεστής παραγωγής.

Το πιο σημαντικό όμως είναι η κίνηση των Κυπρίων στο εξωτερικό που ανεβαίνει μετά την κρίση. Είναι τουλάχιστο ειρωνεία να εναντιωνόμαστε στη μετανάστευση προς την Κύπρο τη στιγμή που στη πρώτη παρουσία προβλήματος είμαστε διατεθειμένοι κι εμείς να μεταναστεύσουμε προς χώρες με περισσότερες επαγγελματικές ευκαιρίες.

Πηγή: Έντυπο Περιοδικό Ευρωκέρδος